Trudno wyobrazić sobie trudniejszą sytuację survivalową niż ta, w której znalazł się Selco Begovic podczas wojny domowej w Jugosławii, gdy znalazł się w oblężonym Sarajewie.

Został on uwięziony w tym mieście przez rok, pod ciągłym ostrzałem wojsk serbskich oraz w niezwykle trudnych warunkach deficytu wszelkich dóbr, ciągłego niebezpieczeństwa oraz niewyobrażalnych przeciwności. Książka ta w dobitny sposób przedstawia brutalną rzeczywistość, gdzie wszelkie zasady do których jesteśmy przyzwyczajeni w cywilizowanym świecie upadają, a każdy dzień jest pełen znoju i nieustannej walki o przetrwanie.

Dlaczego ta książka jest wyjątkowa

Jestem pod wrażeniem treści publikacji Selco Begovicia, ponieważ jest to czysta, faktyczna relacja, a nie pełna teorii, podręcznikowa spekulacja. Co więcej – przedstawiona pod kątem tego, co może się przydać ludziom, którzy chcą choć trochę przygotować się na podobne warunki. Otwiera oczy i uświadamia nas, że survival miejski nie jest ani trochę romantyczny oraz stanowi skrajnie trudne warunki do przeżycia. Zmusza do zaakceptowania faktu, że między planami a prawdziwym kryzysem jest przepaść. Możemy bowiem się przygotować pod względem sprzętu, umiejętności czy wiedzy, nie możemy natomiast pod względem wytrzymałości psychicznej oraz dynamicznie zmieniających się warunków bytowych. Zapraszam do mojej krótkiej recenzji tej niezwykłej, obowiązkowej pozycji każdego adepta sztuki przetrwania.

Wojenna rzeczywistość

Przede wszystkim, zmieniają się zasady gry. Większość treści książki to opisy psychologii przetrwania. Autor już na samym początku rozwiewa mit samotnego wilka. Nie możesz ufać nikomu poza swoją grupą, żyjesz w stanie przewlekłego podwyższenia czujności oraz mierzysz się z wieloma trudnościami. Jesteś stale brudny, przestraszony, głodny i spragniony, do tego dochodzi zmęczenie oraz deficyt snu. Zagrożenie czai się wszędzie, i nie ma w tym stwierdzeniu ani grama przesady. Twoje miejsce zamieszkania zmienia się w ruinę cuchnącą ciałami oraz odpadami. Jesteś narażony na ataki gangów, snajperów i ostrzał artyleryjski. Nie masz dostępu do leków, elektryczności, bieżącej wody. Musisz nauczyć się walczyć, zdobywać wodę i pożywienie, a nawet handlować, a przede wszystkim zmienić swój sposób myślenia. Autor opisuje, że musisz być gotowy na przemoc oraz jakie naprawdę są głód oraz pragnienie. Będziesz musiał zmierzyć się z sytuacjami, w których jesteś świadkiem cierpienia swych najbliższych oraz być gotowym na zadawanie cierpienia innym, czy tego chcesz czy nie. Będziesz świadkiem sytuacji i wydarzeń, których nie widziałeś nawet w filmach. To smutna, przygnębiająca rzeczywistość, ale pamiętajmy – wydarzyła się ona naprawdę i może się powtórzyć. Niektóre wydarzenia których autor był świadkiem są naprawdę szokujące.

Najważniejsza lekcja

Na początku Selco zwraca uwagę na istotny fakt, przez który on sam znalazł się w tak trudnym miejscu i czasie. Zdecydowanie najważniejsza jest umiejętność szybkiego zareagowania w momencie, gdy jest prawie pewne, że czeka nas ogromne zagrożenie. Opisuje, iż prawdopodobnie uniknąłby wszystkiego, gdyby zareagował kilka dni wcześniej, gdy były już wyraźne znaki zbliżania się wojsk serbskich. Tak naprawdę dzień lub dwa dni wcześniej mógłby bezpiecznie opuścić Sarajewo, gdyby tylko się na to zdecydował. Starzy preppersi to wiedzą, ale odpowiednio wczesna informacja o zagrożeniu stanowi absolutnie największą wartość we wszelkiego rodzaju sytuacjach kryzysowych.

Umiejętności ponad sprzęt

Książka przedstawia, jak ważne są umiejętności przetrwania w porównaniu do sprzętu czy zasobów jakie posiadamy. Tego, co mamy w głowie, nikt nie jest w stanie nam zabrać, w przeciwieństwie do tego co posiadamy. Jeśli chodzi o dobra, i tak większość z nich w szybkim czasie znajdzie się pod kontrolą sprawujących władzę gangów. Dochodziło do sytuacji, że wszelkie zapasy, np. od ONZ zostawały błyskawicznie przejmowane przez lokalnych watażków. Selco kładzie nacisk na to, aby rozwijać bardziej swoje umiejętności, niż szafę czy plecak ucieczkowy, choć nie są to oczywiście rzeczy całkowicie niepotrzebne czy pozbawione znaczenia. Jeśli wiesz jak pozyskać żywność – nie musisz jej mieć przy sobie, podobnie z wodą czy znajomością właściwości pewnych pospolitych roślin. Przyda się również praktyczny fach, jak pierwsza pomoc.

Autor opisuje, jak wojna i sytuacja survivalu w mieście zmienia człowieka. Trzeba zadbać o to, aby przeżyć, ale też i o to, by nie stać się zwierzęciem ani umrzeć wewnętrznie. Co ciekawe, wobec ekstremalnych warunków Sarajewa autor opisuje, iż nie spotkał się z aktami kanibalizmu. Pozwala to mieć choć minimalną wiarę w ludzkość oraz pewne bardzo fundamentalne wartości, choć cała reszta raczej nie napawa optymizmem. Autor opisuje m.in. obecne na porządku dziennym rabunki, przemoc seksualną, terror oraz tortury. Zwraca również uwagę na fakt, że pewni ludzie będą stosować przemoc po prostu dlatego, że mogą i nic im za to nie grozi, ponieważ posiadają władzę oraz przewagę nad Tobą. Smutne jest również to, że możemy całkowicie pomylić się nawet co do ludzi, których znamy – swoich sąsiadów czy znajomych.

Bądźmy wdzięczni za to, co mamy

Miejscami ta pozycja była dla mnie trudna do czytania. Nie będę odkrywczy oraz posłużę się raczej pospolitym truizmem, ale mam szczerą nadzieję, że nigdy nie będziemy musieli mierzyć się z sytuacjami opisywanymi na kartach tej książki. Jej lektura każe też docenić wszystko to, co mamy obecnie, w świecie pokoju – swój dom, markety na każdym rogu czy sprawny prysznic oraz komunikację miejską. To są prawdziwe błogosławieństwa, za które powinniśmy być każdego dnia wdzięczni, ponieważ nie są one trwałe oraz wymagają wysiłku całej rzeszy poświęconych ludzi, aby je utrzymać w sprawności i porządku.

Polecam sięgnąć po tę lekturę, zwłaszcza że jest napisana zwięźle i prostym językiem. Uważam, że każdy wyniesie z niej coś dobrego, co pozwoli na uniknięcie choć części cierpienia, jakiego autor był częścią. Choć książka prezentuje niewiele treści typowo praktycznych, proceduralnych, ma tę unikalną wartość którą potrafi przekazać tylko człowiek, który był zmuszony do robienia rzeczy, do których nie był ani przygotowany, ani chętny. Warto mieć tę książkę na swojej półce.

Tło historyczne

Oblężenie Sarajewa (1992–1996) było najdłuższym oblężeniem w historii współczesnej Europy i jednym z najbardziej dramatycznych epizodów wojny w Bośni i Hercegowinie, która wybuchła po rozpadzie Jugosławii.

Po rozpadzie Jugosławii w 1991–1992 r. Bośnia i Hercegowina ogłosiła niepodległość. Bośniaccy Serbowie, wspierani przez Serbię i Jugosłowiańską Armię Ludową (JNA), sprzeciwili się temu i rozpoczęli działania zbrojne. 5 kwietnia 1992 r. siły serbskie otoczyły Sarajewo, stolicę Bośni. Miasto zostało odcięte, a jego mieszkańcy byli przez prawie 4 lata ostrzeliwani z artylerii i snajperów rozmieszczonych na wzgórzach wokół miasta. Szacuje się, że w oblężeniu zginęło ok. 13–14 tys. osób, w tym kilka tysięcy dzieci. Oblężenie zakończyło się dopiero po interwencji NATO i podpisaniu porozumienia pokojowego w Dayton w grudniu 1995 r.

To wydarzenie stało się symbolem tragedii cywilów w wojnach bałkańskich i przykładem bezwzględności działań wojennych wobec ludności cywilnej.

Seria biblioteka survivalowa zawiera recenzje i omówienia książek związanych z survivalem, bushcraftem, outdoorowym stylem życia i przygotowaniem na sytuacje kryzysowe. Przeczytaj więcej artykułów z tej serii, aby dowiedzieć się o wartościowych lekturach na trudne czasy i sytuacje.